Debaty sejmoweCzwarta Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie poprawy stanu bezpieczeństwa publicznego

   W nawiązaniu do interpelacji posła na Sejm RP pana Jana Kulasa w sprawie poprawy bezpieczeństwa obywateli, przesyłam poniższą informację.

   Poprawa stanu bezpieczeństwa publicznego od lat należy do priorytetowych zadań zarówno programów rządowych, jak i podejmowanych na ich podstawie przedsięwzięć resortu spraw wewnętrznych i administracji. Ma temu służyć rozpoczęta reforma Policji, której założeniem jest stworzenie formacji nowoczesnej, dobrze zorganizowanej, właściwie wyposażonej i wyszkolonej oraz skutecznej w działaniach.

   30 kwietnia 1998 r. zakończona została reorganizacja Komendy Głównej Policji. Od dnia 1 maja br. KGP funkcjonuje jako centrum zarządzające, programowo-informacyjne i metodologiczne z niewielkim marginesem zadań o charakterze bezpośrednio wykonawczym, dotyczących głównie zwalczania przestępczości zorganizowanej, narkotykowej i korupcji.

   Aktualnie trwają prace nad dostosowaniem założeń reformy Policji do przygotowywanej reformy administracyjnej państwa. W tym celu komendant główny Policji powołał w dniu 25 maja 1998 r. pełnomocnika do spraw wdrażania reformy Policji.

   Podstawowe założenia procesu reform w Policji dotyczą m.in.: utrzymania jej jako jednolitej formacji podległej hierarchicznie (centralnie) KGP, natomiast funkcjonalnie (i w niewielkim zakresie personalnie) organom administracji ogólnej.

   Zachowana zostanie 3-szczeblowa struktura organizacyjna, odpowiadająca zreformowanemu ustrojowi administracyjnemu państwa (województwom, powiatom, gminom). Podstawowym szczeblem wykonawczym stanie się duża, w pełni funkcjonalna komenda rejonowa Policji. Pogłębi się tym samym współpraca Policji z organami administracji ogólnej oraz samorządami lokalnymi.

   Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym w zakresie poprawy bezpieczeństwa, Policja podejmuje kompleksowe działania prewencyjne. Ich celem jest doprowadzenie do wzrostu świadomości prawnej i wiktymologicznej społeczeństwa, zmniejszenia obaw przed staniem się ofiarą przestępstwa oraz wzrost poczucia bezpieczeństwa obywateli w zamieszkiwanym przez nich rejonie.

   W ostatnich latach w skali kraju zainicjowanych zostało przez Policję ponad 400 programów. Większość z nich ukierunkowana jest na dzieci i młodzież szkolną. Są to głównie programy edukacyjne, dostarczające wiedzy o potencjalnych zagrożeniach oraz sposobach ich unikania, oraz programy będące propozycją zagospodarowania czasu wolnego młodzieży. Ich istotą jest budowa zaufania do Policji, kształtowanie poszanowania prawa oraz wskazywanie możliwości akceptowanych społecznie sposobów spędzania czasu, szczególnie w okresie wakacji.

   Wiele inicjatyw wzorowanych jest na programach realizowanych z dużym powodzeniem w krajach zachodnich (przy uwzględnieniu polskich uwarunkowań i realiów działania) np. ˝Neighbourhood Watch˝, w Polsce znanych jako ˝Sąsiedzkie programy przeciwdziałania przestępczości˝, polegające m.in. na organizowaniu grup pomocy społecznej, ˝Crime Stoppers˝ - aktywizacja społeczeństwa polegająca na natychmiastowym (telefonicznym) reagowaniu na przejawy naruszeń prawa.

   Od dwóch lat działa program ˝Bezpieczne miasto˝, którego celem jest uspołecznienie działań Policji, głównie przez inspirowanie i koordynowanie inicjatyw społecznych oraz zdobycie akceptacji obywateli dla działań Policji w obszarze prewencji krymianalnej. Do realizacji programu może przyłączyć się również każdy obywatel (instytucja, przedsiębiorstwo).

   Biorąc pod uwagę fakt, że podstawy działań profilaktycznych powinny znajdować się w rejonie zamieszkiwania i pracy obywateli, komendant główny Policji wydał przepis (rozkaz nr 4/95) zmieniający w sposób zasadniczy służbę dzielnicowych. Zostali oni całkowicie odsunięci od pracy dochodzeniowej (z wyjątkiem tzw. spraw prostych) i ukierunkowani na prowadzenie rozpoznawania zagrożeń, realizacji strategii zapobiegania oraz organizowanie współdziałania z obywatelami na rzecz bezpieczeństwa. Dzielnicowy powinien wtapiać się w społeczność powierzonego mu rejonu służbowego i być jego częścią składową. Do tego niezbędne jest współdziałanie z samorządami lokalnymi, m.in. w poprawie zwiększenie efektywności pracy dzielnicowego (warunków lokalowych, wyposażenia w środki łączności i komunikacji). Nadmienić należy, że proces ˝reformowania˝ dzielnicowego to działania ciągle stymulowane, lecz jeszcze nie zakończone.

   Korzystając z doświadczeń państw zachodnich Policja w wielu przypadkach dostosowuje formy i metody pracy do standardów europejskich. Współpraca umożliwia m.in. lepsze wyszkolenie kadry, wymianę doświadczeń programowych, a także uczestnictwo w operacjach międzynarodowych i bardziej skuteczne wykrywanie szczególnie niebezpiecznych przestępców.

   Korzystając np. doświadczeń policji zachodnioeuropejskich policja polska wprowadziła, lub planuje wprowadzenie w najbliższej przyszłości, stosowanie szeregu narzędzi pozwalających na bardziej efektywne zwalczanie najgroźniejszych form przestępczości - np. program ochrony świadków, zakup kontrolowany, przesyłka niejawnie nadzorowana. W oparciu o doświadczenia państw zachodnich tworzone było Polskie Biuro Interpolu. Obecnie jest przykładem działania dla krajów byłego Związku Radzieckiego i Europy Południowo-Wschodniej.

   Także w zakresie ograniczenia zagrożeń i przestępczości Policja ma własne pomysły i strategie. W 1995 r. została opracowana koncepcja powołania Krajowego Programu Zapobiegania Przestępczości i Zjawiskom Patologicznym mająca na celu stworzenie spójnego systemu koordynacji wszelkich działań prewencyjnych, we współpracy międzyinstytucjonalnej. Całokształt prowadzonych przez Policję działań o charakterze profilaktycznym ma bowiem na celu budowę społecznego zaufania. Stanowi też podstawę współdziałania w imię właściwie pojętego wspólnego celu, jakim jest bezpieczeństwo wszystkich obywateli.

   W celu zapewnienia Policji, prokuraturze i sądom lepszych warunków do skuteczniejszego działania w 1996 r. oraz w 1997 r. zostały wydane następujące akty prawne:

   1. zarządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 29 lipca 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania i dokumentowania przez Policję niejawnego nadzorowania, przemieszczania, przechowywania i obrotu przedmiotami przestępstwa (MP nr 48, poz. 464) wydane na podstawie art. 19b ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (DzU nr 30, poz. 179 ze zm.), wprowadzonego ustawą z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustaw: o urzędzie ministra spraw wewnętrznych, o Policji, o Urzędzie Ochrony Państwa, o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 104, poz. 515).

   Zarządzenie to określa sposób przeprowadzania i dokumentowania przez Policję - przy wykonywaniu czynności operacyjno-rozpoznawczych - niejawnego nadzorowania przemieszczania, przechowywania i obrotu przedmiotami przestępstwa, podejmowanych w celu udokumentowania przestępstw:

   - nielegalnego wytwarzania, posiadania lub obrotu bronią, amunicją, materiałami wybuchowymi, środkami odurzającymi lub psychotropowymi oraz materiałami jądrowymi i promieniotwórczymi,

   - gospodarczych - powodujących znaczną szkodę majątkową, przeciwko mieniu znacznej wartości lub skarbowych, polegających na uszczupleniu podatku lub innej należności skarbu państwa w znacznej wartości,

   - podrabiania, przerabiania pieniędzy i papierów wartościowych oraz puszczania ich w obieg,

   - ściganych na mocy umów i porozumień międzynarodowych,

   - albo w celu ustalenia tożsamości osób uczestniczących w tych przestępstwach lub przejęcia przedmiotów przestępstwa (§ 1 ww. zarządzenia);

   2. zarządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 15 września 1997 r. w sprawie sposobu przeprowadzania i dokumentowania przez Policję czynności operacyjno-rozpoznawczych polegających na dokonaniu w sposób niejawny nabycia lub przejęcia przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione, a także przyjęciu lub wręczeniu korzyści majątkowych (MP nr 68, poz. 669) wydane na podstawie art. 19b ust. 6 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (DzU nr 30, poz. 179, ze zm.), wprowadzonego ustawą z dnia 21 lipca 1995 r. o zmianie ustaw: o urzędzie ministra spraw wewnętrznych, o Policji, o Urzędzie Ochrony Państwa, o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw (DzU nr 104, poz. 515).

   Wymienione czynności operacyjno-rozpoznawcze przeprowadza się w sposób niejawny, polegający na:

   - zakupie, odebraniu dostawy, objęciu w najem, wypożyczeniu albo wejściu w innych sposób w posiadanie przedmiotów pochodzących z przestępstwa, ulegających przepadkowi, albo których wytwarzanie, posiadanie, przewożenie lub którymi obrót są zabronione,

   - przejęciu lub wręczeniu pieniędzy, papierów wartościowych lub innych środków płatniczych albo przedmiotów stanowiących korzyści majątkowe (§ 3 ust. 1 ww. zarządzenia);

   3. zarządzenie ministra spraw wewnętrznych nr 0063 z dnia 30 listopada 1996 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu wydawania, posługiwania się i przechowywania dokumentów, które uniemożliwiają ustalenie danych identyfikacyjnych funkcjonariuszy Policji, UOP i SG oraz środków, którymi posługują się przy wykonywaniu zadań służbowych (niepublikowane);

   4. zarządzenie ministra spraw wewnętrznych nr 60 z dnia 5 lipca 1996 r. w sprawie przeprowadzania i dokumentowania kontroli korespondencji i stosowania środków technicznych umożliwiających uzyskiwanie w sposób tajny informacji oraz utrwalanie dowodów przy wykonywaniu przez Policję i UOP czynności operacyjno-rozpoznawczych, a także określenia rodzajów tych środków (DzU MSW nr 9, poz. 59) wydane na podstawie art. 19b ust. 7 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (DzU nr 30, poz. 179, ze zm.).

   Ze względu na potrzeby praktyki związane z osiągnięciem większej skuteczności w walce z groźną dla społeczeństwa przestępczością zorganizowaną z inicjatywy resortu spraw wewnętrznych i administracji została wprowadzona instytucja świadka koronnego ustawą z dnia 25 czerwca 1997 r. o świadku koronnym (DzU nr 114, poz. 738, ze zm.). Ustawa wejdzie w życie z dniem 1 września 1998 r. na okres 3 lat.

   Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 22 ustawy o świadku koronnym został opracowany w resorcie spraw wewnętrznych i administracji projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków, zakresu i sposobu udzielania oraz cofania ochrony i pomocy świadkom koronnym i osobom im najbliższym.

   Wspomniane rozporządzenie określa m.in. środki pomocy i ochrony przysługujące świadkom koronnym i osobom im najbliższym, wymieniając wśród nich: ochronę osobistą, pomoc dotyczącą: zmiany miejsca pobytu, zmiany miejsca zatrudnienia, wydania dokumentów umożliwiających używanie innych niż własne danych osobowych, w tym umożliwiających przekraczanie granicy państwowej; pomoc finansową przeznaczoną na pokrycie kosztów utrzymania (§ 1 ust. 1 pkt. 1-4). Reguluje również zasady i zalecenia w zakresie ochrony i pomocy oraz obowiązki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy o świadku koronnym oraz sposób realizacji zadań w zakresie ochrony i pomocy przez komendanta głównego Policji i podległe mu służby.

   Prace nad tym rozporządzeniem są w stadium uzgodnień międzyresortowych.

   Odpowiadając na pytanie pana posła Kulasa w sprawie projektu budżetu MSWiA na rok 1999 i planowanych środków finansowych na wzmocnienie efektywności i skuteczności działania resortu, uprzejmie informuję, że wydatki w części - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, w dziale 93 - bezpieczeństwo publiczne, realizowane są przez Straż Graniczną, Państwową Straż Pożarną, Nadwiślańskie Jednostki Wojskowe MSWiA, Biuro Ochrony Rządu oraz JW 2305.

   W I etapie prac planistycznych nad projektem budżetu na 1999 r. (w maju br.) resort przedłożył ministrowi finansów dodatkowe potrzeby na 1999 r. w części 31 - Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, w dziale 93 - bezpieczeństwo publiczne na łączną kwotę 800 787 tys. zł oraz zwiększenie zatrudnienia o 754 etaty.

   Z kwoty 800 787 tys. zł na płace i pochodne od płac przypada 17 098 tys. zł (wzrost o 1,8% w porównaniu do 1998 r.), wydatki pozapłacowe (rzeczowe i majątkowe) 783 689 tys. zł (wzrost o 121,5% w porównaniu do 1998 r.). Uwzględnienie przez ministra finansów powyższych środków w limicie wydatków na 1999 r. dla części 31 - MSWiA stworzyłoby możliwość znacznej poprawy przygotowania jednostek resortu do optymalnej realizacji statutowych zadań.

   Z ˝Założeń do budżetu państwa na 1999 r.˝ przygotowanych przez ministra finansów wynika, że poprawę stanu bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego uznano za tzw. zadanie priorytetowe. Przy określaniu poziomu wydatków przyjęte będą następujące założenia:

   a) środki na wynagrodzenia i pochodne mają wzrastać o 2 punkty procentowe ponad przewidywany wzrost cen (8,5%), tj. o 10,5% w porównaniu z 1998 r.,

   b) wydatki bieżące rzeczowe i majątkowe mają wzrastać realnie o 4%.

   Ustalenie według tych kryteriów wysokości limitu wydatków na bezpieczeństwo publiczne będzie niewątpliwie korzystniejsze niż w innych działach gospodarki narodowej, jednak środki, jakimi będzie dysponował resort, będą odbiegały od rzeczywistych potrzeb.

   Minister

   Janusz Tomaszewski

   Warszawa, dnia 25 lipca 1998 r.